و موميائى و سرمه و ياقوت ، چه اينها مشترك است ميانهء مسلمانان . و بعضى از مجتهدين اينها را مخصوص امام مىدانند « 1 » و اگر كسى از آنها چيزى بردارد منع او نمىتوان كرد ، و تا حاجت او تمام نشود ديگرى نمىتواند گرفت . و اگر دو كس يا زياده برآن سبقت كنند و اجتماع ايشان ممكن نباشد قرعه بزنند ، و احتمال قسمت [ 1 ] و سبقت محتاج نيز دارد . و اگر در جانب نمكزار چاهى در زمين موات بكنند و آب بدانجا آرند و نمك كنند مالك آن ميشوند ، و غيرى با او در آن نمك شريك نيست . دوم : معدنهاىباطنىكه محتاج‌به‌خرج وعمل‌است ، چون‌كان‌طلا ونقره‌وآهن و مس ورصاص « 2 » بلور و فيروزج ، و آن نيز مشترك است ميانهء مسلمانان . و بعضى از مجتهدين آنها را نيز مخصوص امام ميدانند « 3 » پس اگر ظاهر باشد با احيا كردن مالك آن مىشود ، و اگر ظاهر نباشد و شخصى آن را ظاهر كند و احيا نمايد پس اگر در ملك او باشد مالك آن مىشود ، و همچنين اگر در زمين موات باشد به احيا كردن مالك آن مىشود . و اگر معادن در زمينى پيدا شود كه بايع احيا كرده باشد مالك او است ، خواه ظاهر باشد و خواه مخفى و تعلّق به احيا كننده دارد . امّا اگر پيش از احيا ظاهر باشد ملك او نمىشود . و اگر چاهى بكند و به معدن رساند همان اشتراك باقى است و ميانهء مسلمانان مشترك است ، و مالك آن نمىشود . قسم پنجم آبها : و آن بر شش قسم « 4 » است .

--> [ 1 ] - هرگاه قسمت ممكن باشد مقدّم است بر قرعه . ( دهكردى ، يزدى ) [ 2 ] - ( 1 ) شيخ مفيد ، مقنعه : 278 . سلّار ، مراسم : 140 . شيخ طوسى ، مبسوط 1 : 263 . ( 2 ) سُرب . ( 3 ) شيخ مفيد ، مقنعه : 278 . سلّار ، مراسم : 140 . شيخ طوسى ، مبسوط 1 : 260 . ( 4 ) در بعضى از نسخه‌ها : پنج قسم ، و در تفصيل قسم چهارم و پنجم ادغام گرديده است .